ميرزا شمس بخارايى

193

تاريخ بخارا ، خوقند و كاشغر ، بخارايى

به چاپ رسانيد . پس از آن خود به تأليف كتاب تذكرهء تاريخ و جغرافياى تركستان شرقى كه از كهنترين روزگاران تا سال 1872 م ، را در بر دارد ، پرداخت و آن را در سال 1873 م ، انتشار داد . به گفتهء بارتولد ، اسناد و مدارك تاريخى كتاب گرگريف ، مجموعهء كاملى است كه هنوز اهميّت خود را دربارهء شناخت تركستان حفظ كرده است . ر ك : خاورشناسى در روسيه و اروپا / 336 ، 337 . او همچنين كتاب تاريخ بخارا ، خوقند و كاشغر تأليف ميرزا شمس بخارايى را همراه تعليقات در سال 1861 م ، در قازان منتشر كرد . تاريخ خانات آسياى مركزى / 116 . 124 / 16 - چون نادر شاه در سنهء 1840 لشكر به بخارا كشيد ظاهرا مقصود مؤلف 1740 م ، است كه شايد اين اشتباه از طرف مترجم يا كاتب صورت گرفته باشد . زيرا در همان سال نادر شاه بخارا را به تصرف خود در آورد و در 15 رجب 1153 ه . ق / 16 اكتبر 1740 م ، ابو الفيض خان را دوباره به خانى بخارا برگزيد و پس از چندى رهسپار ايران شد . نادر شاه در لشكر كشى به بخارا . . . 124 / 21 - زمان شاه كابلى 1793 - 1801 زمان شاه پسر تيمور شاه و سومين شاه از سلسلهء درّانيه است كه به يارى سردار پاينده محمّد خان در سال 1793 م ، به سلطنت رسيد . او پس از به قدرت رسيدن ، برادران خود را در بالا حصار كابل زندانى كرد ؛ ولى همايون برادرش كه در قندهار بود به مقابلهء او برآمد و در كلات غلجايى شكست خورد و به بلوچستان گريخت ؛ بدينگونه مملكت درگير اختلافات داخلى گرديد و همسايگان افغانستان از اين درگيريها به سود خويش استفاده بردند . از طرف شمال اميران منغيتى بخارا ، از طرف جنوب ميران سند ، از طرف غرب آقا محمّد خان و فتحعلى شاه قاجار و از طرف شرق قواى سيك ، مرزهاى مملكت را تهديد مىكردند . زمان شاه در سال 1208 ه . 1793 م ، به تصفيهء پنجاب و رفع خطر سيكهان پرداخت ؛ چون به پشاور رسيد ، همايون برادرش با يارى ميران سند از سوى درهء بولان آمد و